Trong suốt nhiều thập kỷ, khái niệm an toàn trong lao động và sản xuất chủ yếu được xây dựng dựa trên những gì đã xảy ra. Tai nạn xảy ra, sự cố được ghi nhận, báo cáo được lập, nguyên nhân gốc rễ được phân tích và các biện pháp khắc phục được đề xuất. Cách tiếp cận này đã đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các hệ thống quản lý an toàn hiện đại và giúp giảm đáng kể tỷ lệ tai nạn lao động so với thời kỳ công nghiệp hóa ban đầu. Tuy nhiên, trong bối cảnh các ngành công nghiệp ngày càng phức tạp, có mức độ rủi ro cao và chịu áp lực lớn về hiệu suất, phương pháp dựa vào dữ liệu quá khứ đang bộc lộ những giới hạn rõ rệt.

Thực tế cho thấy, nhiều sự cố nghiêm trọng dẫn đến thương tích nặng hoặc tử vong không phải là những sự kiện hoàn toàn bất ngờ. Chúng thường là kết quả của một chuỗi dài các điều kiện không an toàn, các hành vi rủi ro lặp đi lặp lại và sự phơi nhiễm liên tục với các nguồn nguy hiểm. Vấn đề nằm ở chỗ, các chỉ số an toàn truyền thống thường chỉ phản ánh kết quả cuối cùng của chuỗi này, tức là tai nạn đã xảy ra, thay vì phản ánh mức độ phơi nhiễm đang tồn tại hàng ngày trong môi trường làm việc.

Chính vì vậy, vai trò của các nhà lãnh đạo về An toàn, Sức khỏe và Môi trường đang trải qua một sự chuyển dịch sâu sắc. Từ chỗ tập trung vào việc điều tra, báo cáo và tuân thủ, họ ngày càng được kỳ vọng trở thành những nhà quản lý rủi ro chiến lược, có khả năng dự báo, ngăn ngừa và kiểm soát rủi ro trước khi hậu quả nghiêm trọng xảy ra.

Giới hạn của an toàn phản ứng trong các ngành rủi ro cao

An toàn phản ứng là cách tiếp cận dựa trên việc nhận diện mối nguy thông qua các sự kiện đã xảy ra hoặc gần xảy ra. Các công cụ phổ biến bao gồm điều tra tai nạn, báo cáo sự cố suýt xảy ra, kiểm tra hiện trường định kỳ và đánh giá tuân thủ quy trình. Những công cụ này vẫn có giá trị nhất định, đặc biệt trong việc phát hiện các lỗ hổng rõ ràng trong hệ thống và nâng cao nhận thức về an toàn.

Tuy nhiên, trong các môi trường làm việc phức tạp như sản xuất quy mô lớn, xây dựng, logistics, năng lượng hoặc khai thác tài nguyên, rủi ro không chỉ tồn tại ở một thời điểm cụ thể mà diễn ra liên tục và biến đổi theo thời gian. Một cuộc kiểm tra hiện trường diễn ra vào buổi sáng không thể phản ánh đầy đủ những gì xảy ra vào ca đêm. Một báo cáo sự cố suýt xảy ra chỉ được ghi nhận khi người lao động chủ động báo cáo và cảm thấy an toàn khi làm điều đó. Do đó, rất nhiều tình huống nguy hiểm thực tế không bao giờ xuất hiện trong dữ liệu chính thức.

Nghiên cứu về các tai nạn nghiêm trọng cho thấy rằng tỷ lệ tai nạn nhẹ hoặc sự cố nhỏ không phải lúc nào cũng tương quan trực tiếp với các sự cố gây hậu quả nghiêm trọng. Điều này có nghĩa là một đơn vị có thể có thống kê tai nạn nhẹ ở mức thấp nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra sự cố nghiêm trọng nếu mức độ phơi nhiễm với các nguồn nguy hiểm lớn không được kiểm soát hiệu quả. Việc chỉ dựa vào các chỉ số chậm trễ khiến tổ chức rơi vào trạng thái an toàn giả tạo và không nhận ra rủi ro cho đến khi quá muộn.

Chuyển trọng tâm từ mối nguy sang phơi nhiễm rủi ro

Một trong những thay đổi quan trọng nhất trong tư duy an toàn hiện đại là sự chuyển dịch từ việc liệt kê mối nguy sang việc đo lường và giảm thiểu phơi nhiễm. Mối nguy là nguồn có khả năng gây hại, nhưng phơi nhiễm mới là yếu tố quyết định liệu tổn hại có thực sự xảy ra hay không. Một nguồn nguy hiểm tồn tại trong môi trường làm việc không nhất thiết sẽ gây tai nạn nếu người lao động không tiếp xúc với nó hoặc nếu các biện pháp kiểm soát phù hợp được áp dụng.

Do đó, thay vì hỏi rằng có bao nhiêu mối nguy trong nhà máy hoặc công trường, các nhà lãnh đạo an toàn ngày nay cần đặt câu hỏi rằng người lao động đang tiếp xúc với những rủi ro nào, với tần suất bao nhiêu và trong điều kiện ra sao. Cách tiếp cận này đòi hỏi dữ liệu chi tiết hơn, liên tục hơn và phản ánh hành vi thực tế thay vì chỉ là tình trạng tuân thủ trên giấy tờ.

Giảm thiểu phơi nhiễm đồng nghĩa với việc tập trung vào việc thiết kế lại công việc, cải tiến quy trình, áp dụng kiểm soát kỹ thuật và thay đổi hệ thống, thay vì chỉ nhắc nhở hoặc kỷ luật cá nhân. Đây là một bước tiến quan trọng vì nó thừa nhận rằng con người có thể mắc sai sót, đặc biệt trong môi trường áp lực cao, và trách nhiệm của tổ chức là tạo ra một hệ thống an toàn ngay cả khi con người không hoàn hảo.

Vai trò của công nghệ trong việc làm rõ rủi ro tiềm ẩn

Sự phát triển của công nghệ số, đặc biệt là các hệ thống phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, đã mở ra khả năng quan sát môi trường làm việc ở mức độ chưa từng có. Thay vì phụ thuộc vào các cuộc kiểm tra định kỳ hoặc báo cáo thủ công, các tổ chức có thể thu thập dữ liệu liên tục về hành vi, điều kiện làm việc và tương tác giữa con người với máy móc.

Phân tích hình ảnh và video cho phép nhận diện các tình huống không an toàn xảy ra trong thực tế hàng ngày, chẳng hạn như việc sử dụng thiết bị bảo hộ không đầy đủ, khoảng cách không an toàn với máy móc đang vận hành hoặc nguy cơ trượt ngã tại các khu vực có tần suất di chuyển cao. Điều quan trọng là các hệ thống này không nhằm mục đích giám sát cá nhân mà tập trung vào việc nhận diện các mô hình rủi ro ở cấp độ hệ thống.

Khi dữ liệu được xử lý một cách ẩn danh và tổng hợp, các nhà lãnh đạo an toàn có thể thấy được những xu hướng mà trước đây rất khó phát hiện. Ví dụ, một khu vực cụ thể có thể liên tục xuất hiện các hành vi không an toàn vào một khung giờ nhất định, cho thấy vấn đề về thiết kế công việc hoặc áp lực sản xuất, chứ không phải lỗi cá nhân. Thông tin này giúp tổ chức đưa ra các biện pháp can thiệp chính xác và hiệu quả hơn.

Từ quan sát thủ công đến ra quyết định dựa trên dữ liệu

Trong mô hình an toàn truyền thống, phần lớn thời gian của đội ngũ an toàn được dành cho việc đi kiểm tra hiện trường, ghi chép, tổng hợp báo cáo và theo dõi việc khắc phục các điểm không phù hợp. Mặc dù những hoạt động này cần thiết, chúng thường khiến đội ngũ an toàn bị cuốn vào các công việc hành chính và thiếu thời gian cho các hoạt động mang tính chiến lược hơn.

Khi dữ liệu về rủi ro và phơi nhiễm được cung cấp một cách tự động và liên tục, vai trò của người làm an toàn có thể chuyển sang phân tích, huấn luyện và cải tiến hệ thống. Thay vì cố gắng quan sát mọi thứ, họ có thể tập trung vào những khu vực và tình huống có mức độ rủi ro cao nhất. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả của các chương trình an toàn mà còn giúp xây dựng niềm tin với các bộ phận sản xuất vì các can thiệp được dựa trên dữ liệu thực tế chứ không phải cảm tính.

Tác động đến vị thế của EHS trong tổ chức

Sự chuyển dịch từ an toàn phản ứng sang an toàn phòng ngừa dựa trên giảm thiểu phơi nhiễm cũng kéo theo sự thay đổi về vị thế của bộ phận An toàn, Sức khỏe và Môi trường trong tổ chức. Thay vì bị nhìn nhận như một bộ phận giám sát tuân thủ hoặc một rào cản đối với năng suất, EHS có thể trở thành đối tác chiến lược trong quản lý rủi ro và phát triển bền vững.

Khi các quyết định về an toàn được gắn liền với dữ liệu, hiệu suất và mục tiêu dài hạn, lãnh đạo cấp cao có xu hướng xem an toàn như một yếu tố tạo ra giá trị chứ không chỉ là chi phí. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các tổ chức có hệ thống quản lý an toàn trưởng thành thường có hiệu suất vận hành tốt hơn, tỷ lệ gián đoạn thấp hơn và khả năng thu hút, giữ chân người lao động cao hơn.

Ngoài ra, việc tập trung vào phòng ngừa cũng phù hợp với xu hướng phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Bảo vệ sức khỏe và tính mạng người lao động không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố cốt lõi của đạo đức kinh doanh và uy tín tổ chức trong dài hạn.

An toàn thông minh hơn thay vì phản ứng nhanh hơn

Một điểm quan trọng cần nhấn mạnh là an toàn hiện đại không chỉ đơn thuần là phản ứng nhanh hơn khi sự cố xảy ra. Mặc dù khả năng phản ứng hiệu quả vẫn rất quan trọng, mục tiêu cuối cùng là làm cho những phản ứng đó ngày càng ít cần thiết hơn bằng cách loại bỏ hoặc kiểm soát rủi ro từ sớm.

An toàn thông minh hơn có nghĩa là sử dụng dữ liệu để dự báo, sử dụng công nghệ để tăng cường khả năng quan sát và sử dụng tư duy hệ thống để giải quyết vấn đề tận gốc. Điều này đòi hỏi sự cam kết từ lãnh đạo, sự hợp tác liên chức năng và một văn hóa tổ chức khuyến khích học hỏi và cải tiến liên tục.

Kết luận

Việc chuyển từ săn tìm mối nguy sang giảm thiểu phơi nhiễm không chỉ là một thay đổi về công cụ hay công nghệ mà là một sự thay đổi căn bản về tư duy. Nó đòi hỏi các nhà lãnh đạo về An toàn, Sức khỏe và Môi trường phải nhìn nhận rủi ro theo cách chủ động hơn, hệ thống hơn và gắn liền hơn với mục tiêu kinh doanh.

Trong một thế giới mà mức độ phức tạp và áp lực không ngừng gia tăng, việc chờ đợi các chỉ số chậm trễ để hành động không còn là một lựa chọn an toàn. Tương lai của an toàn thuộc về những tổ chức biết cách nhìn rõ rủi ro trong thời gian thực, hành động quyết đoán dựa trên dữ liệu và đặt việc bảo vệ con người vào trung tâm của mọi quyết định.

Khi các nhà lãnh đạo ngừng chạy theo những mối nguy của ngày hôm qua và bắt đầu kiểm soát phơi nhiễm của ngày hôm nay, họ không chỉ ngăn ngừa những tổn thất của ngày mai mà còn xây dựng một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững lâu dài.

Đọc thêm:

Phòng ngừa sự cố vùng va chạm trước khi xảy ra

Camera AI đếm người có đảm bảo quyền riêng tư cho nhân sự không?